Colombia2017 2

Colombia2017 1

Nuffic Grant for Klasien Horstman & Marten de Vries


After 50 years of civil war resulting in 6,5 million of internally displaced persons, Colombia is currently on the world stage with its process of peace building and reconciliation.

Over a long period, numerous people were traumatically affected by violence and the destruction of their communities, rendering this is a complex and difficult task. Both, victims and perpetrators today grapple with new identities and possibilities, while old wounds remain unhealed.

Following on the insights of participative research into the use of media for improving public mental health in disadvantaged neighbourhoods in Maastricht (financed by ZonMw and the City of Maastricht) and building on the strong history of Columbian community media, Prof. Klasien Horstman and Em. Prof. Marten de Vries together with the MVI and in collaboration with colleagues of Javariana University, Bogota, developed an interactive media and public mental health training programme.

The programme will be attended by a diverse group of participants from government officials and health workers, to university public health staff to community leaders. The first part is conceptual and practical and will be anchored in mutual learning aimed at co-creating the appropriate level of intervention for capacity building and the required local media strategies to promote health, reconciliation and social resilience.

A second part will be a practicum in the field including FARC, urban and semi-literate, rural communities each afflicted by the war in unique ways. Our aim is to collaboratively contribute to Columbia’s journey toward sustainable communication for peace, health and reconciliation.

caphri logo sm

 

This paper examines a remarkable lawsuit in health care rationing. The Patients Association for Interstitial Cystitis sued the Dutch National Health Care Institute for alleged misconduct against Interstitial Cystitis patients, as the Institute decided that bladder instillations with chondroitin sulphate or hyaluronic acid are no longer covered by the basic health insurance.

The patients’ organisation challenged the Institute for basing its standpoint on scientific evidence; overruling clinical expertise and patients’ experiences. While scientific advice is often solicited in public health issues, simultaneously, the authority of scientific advice is increasingly being questioned in the public domain.

Also, the judiciary is frequently called upon to adjudicate in rationing decisions. Based on an ethnographic study of the National Health Care Institute, drawing on insights from the field of Science and Technology Studies, we analyse this lawsuit as a negotiation of what knowledge counts in reimbursement decisions.

Bron en het hele artikel als PDF

Terwijl het nog niet zo lang geleden is dat patiënten alleen als lichamen werden gezien, is het adagium van de hedendaagse gezondheidszorg ‘heel de mens’. Wat dat precies betekent is echter zo helder niet. Communiceren, aandacht geven, luisteren. Dat is allemaal belangrijk (beetje aandacht voor de dokter doet wonderen!), maar er is geen recept voor hoe je dat goed doet.

"Filmpersonage Bianca houdt haar buren geestelijk fit

In buurten met een lage sociaaleconomische status hebben mensen meer kans op psychische problemen. Maar de geestelijke gezondheidszorg kan hen moeilijk bereiken. Een tv-serie waaraan buurtbewoners meewerken brengt daarin verandering.

Bianca is eigenaresse van een fitnesscentrum in Maastricht. Tussen de zweetdruppels door ziet en hoort zij de (sociale) problemen waarmee haar buurtgenoten kampen. Koopverslaving, angst, financiële problemen, werkloosheid, wantrouwen jegens de overheid, enzovoorts. Bianca praat met de mensen. Ze geeft geen kant-en-klare oplossingen, maar noemt de dingen bij hun naam. Dat het niet alleen aan ‘de anderen’ ligt maar dat mensen ook zelf iets aan hun problemen kunnen doen. Dit zet de buurtbewoners aan tot nadenken; ze worden weerbaarder en gaan zelf op zoek naar een oplossing. "

Lees het hele artikel van Marten Dooper op Mediator 18
De foto is een still uit film Bianca in de Buurt

Implementeren is in de mode. Beleid, evidence-based richtlijnen, innovaties – alles moet geïmplementeerd. Waar geïmplementeerd moet worden, moet altijd iets veranderen, en het is de missie van de implementatie wetenschappen om systematisch te implementeren en om te leren van evaluaties van systematisch opgezette implementatie trajecten.

Interview in het ZonMw-signalement 'Zingeving in zorg: De mens centraal' (maart 2016). 

ZonMwMensCentraal

Indrukwekkende winterschool in Odessa. Je ziet het er aan af op deze foto's. Kijk ook es op de Facebook-pagina.

oekraine5

Inge Lecluijze heeft de Diana Forsythe Award 2015 gewonnen! 

2f8dd7cUit het persbericht van UM: "De American Medical Informatics Association (AMIA) heeft de Diana Forsythe Award 2015 toegekend aan dr. Inge Lecluijze. Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een publicatie die het beste aansluit op het werk van antropologe Diana Forsythe, op het snijvlak van informatica en sociale wetenschappen. De award bestaat uit een geldbedrag en een plaquette.

BiancaDe publieke gezondheidszorg worstelt met de zogenaamde ‘moeilijk bereikbare groepen’, mensen die laag zijn opgeleid, onze taal niet goed spreken en onze culturele idealen over gezondheid niet meteen delen.  Hoe om te gaan met ‘moeilijk bereikbare groepen’?  Daarvoor hebben we de Bianca Methode ontwikkeld. De naam is ontleend aan een mixed mediaproject in Maastricht, waarin alledaagse bronnen van stress en onzekerheid het uitgangspunt zijn voor korte filmpjes die samen een miniserie vormen. 

Binnenkort start onder mijn leiding een consortium van universiteiten uit Bulgarije, Polen, Rusdland en Oekraïne een meerjarig ERASMUS+ project onder de titel: Bridging Innovations, Health and Societies: Educational capacity building in the Eastern European Neighbouring Areas (BIHSENA).

Het project gaat het grote gebrek aan onderwijsmogelijkheden te lijf op het interdisciplinaire gebied van gezondheid, innovatie en maatsschappij in Rusland en Oekraïne. Verder wil het de kloof overbruggen tussen  (bio)medische en sociale wetenschappers, academici en andere betrokkenen uit deze twee landen en tussen locale en internationale communities.

Te gast in het programma Avondgasten van Limburg 1

"Een op drie medisch specialisten wil behandeling weigeren aan mensen met een ongezonde leefstijl. Dat blijkt uit een enquête van het programma Brandpunt. Bepaalde voorzorgsmaatregelen, zoals stoppen met roken, kunnen bijvoorbeeld de kans op complicaties bij een operatie verminderen. Maar je sluit een grote groep mensen uit. Dat is ethisch moeilijk te rijmen. Iedereen heeft recht op gezondheidszorg. We praten erover met hoogleraar filosofie publieke gezondheidszorg Klasien Horstman verbonden aan de Universiteit Maastricht."

"This conference explored modes of togetherness in innovating in medicine and health. We talked about collaborations between disciplines and fields, analyse ways in which innovations and settings work or fail to work together, and investigated the intertwinements of technologies and politics.

De nieuwe democratie: van stemmen naar spreken? Onder die titel organiseerden de M200 en debatcentrum Sphinx op 4 juni een gesprek met Job Cohen en Maastrichtse burgers." De discussie werd in goede banen geleid door Simone van Trier.

"Volgens velen lijdt onze democratie aan vermoeidheid. We gaan minder naar de stembus, en klagen over 'de politiek'. Er zijn veel initiatieven om de participatie van burgers - alle burgers - te stimuleren, maar dat levert soms eerder een 'diploma-democratie' op dan een participatiesamenleving: vooral hoog opgeleide mensen doen van zich spreken. Hoe kan er een 'nieuwe democratie' ontstaan waarin iedereen meespreekt?

In delen van Maastrichtse wijken grijpen gevoelens van veiligheid en onveiligheid in de privésfeer en in sociale netwerken in elkaar. Zo zijn de buren die men vreest soms de buren die helpen of beschermen als de nood hoog is. Sjoerd Cratsborn, Mare Knibbe en Klasien Horstman, pleiten voor een duurzaam veiligheidsbeleid om de veiligheidsbeleving te verbeteren. De Tafel van 12 kan daarbij helpen.

In Secondant, online platform voor veiligheidsprofessionals, 1 mei 2015

logo platform

in: Suiker in perspectief, editie 31, maart 2015 (Kenniscentrum suiker en voeding)

Suiker2015-04-02 17h34 18

Op dinsdag 10 februari vond er overleg plaats tussen een aantal burgers van de M200 en de gemeenteraad. Belangrijkste onderwerpen waren de resultaten van de burgertop en de loting als een manier om een gevarieerde groep burgers aan het woord te laten over een onderwerp dat leeft in de stad.

Speciale aandacht was er voor de 81-jarige meneer Kleuters, die aan de top had meegedaan en vertelde over zijn ervaring.

Vanuit de woordvoerders van de fracties kwamen veel positieve reacties op deze burgertop. De fracties namen verder de "M200-glossy" in ontvangst, het verslag van de eerste burgertop in november. We zien uit naar een tweede gesprek over deze top en over democratische vernieuwing.

Het boekje is ook hier te downloaden.

Glossy200

M200vervolgSneeuw en gladde wegen trotserend, kwam een deel van het burgerpanel vanochtend in 6211Kunstkwartier bijeen om de laatste hand te leggen aan het boekje over de M200 burgertop.

Ook voorbereidingen getroffen voor een gesprek over de Burgertop met de gemeenteraad. En het idee besproken om de M200 als een platform voor democratische vernieuwing te organiseren.

Een vruchtbare ochtend!

FragielvertrouwenEind 2012 heeft de kerngroep-Mariaberg, bestaande uit gemeente Maastricht, de woningcorporaties Maasvallei, Servatius en Woonpunt, en het Buurtplatform Mariaberg de opdracht gegeven onderzoek te doen naar veiligheidsbeleving in de wijk Mariaberg. Uit buurtpeilingen blijkt dat mensen uit de wijk Mariaberg al jaren systematisch meer onveiligheidsgevoelens rapporteren dan gemiddeld in Maastricht (Gemeente Maastricht, 2009; 2011).

Wethouder Jack Gerarts en het M200-team waren op 22 september te zien in het nieuws van RTV Maastricht. 

aig"Wat ik dacht van ‘nuchter omgaan met gezondheid’, zo was de vraag in een debat in Utrecht in het kader van Alles is Gezondheid…. Over het antwoord hoefde ik niet lang na te denken.

Alles mag gezondheid zijn, maar voor alles gaat gezondheid over mensen van vlees en bloed, die ergens zijn opgegroeid, smaak, gewoonten, affiniteiten en capaciteiten hebben ontwikkeld, en er het beste van proberen te maken. Met andere woorden, nuchter of verstandig betekent voor mij dat het leven voor de leer gaat.

In gezondheidsland kom ik veel mensen tegen die dat anders zien. Zij vinden dat een nuchtere omgang met gezondheid impliceert dat wetenschappelijke kennis over voeding, bewegen en alcohol - modellen, theorieën en feiten vertaald in standaarden, hapklare adviezen en logo’s - richting moet geven aan het dagelijks leven. Zij presenteren de taal van het laboratorium als nuchter en ze vinden dat leven in het wild door die taal getemd moet worden. Calorietabellen moeten smaak en verlangens disciplineren. Zo bezien levert een nuchtere omgang met gezondheid vooral een verschraald leven op. En daarbij wordt steeds maar over het hoofd gezien dat de tabellen en standaarden bij voortduring veranderen, want dat is inherent aan goed laboratoriumwerk.

Een pleidooi voor ‘een nuchtere omgang’ met gezondheid is echter om ook andere redenen venijnig."  Lees het vervolg op allesisgezondheid.nl

GidsKlein"De vraag of ons leven beter wordt door de introductie van nieuwe technieken klinkt de laatste tijd vaker dan ooit. Hoewel beleidsmakers een begrip als innovatie vrijwel uitsluitend positief gebruiken, worden in het publieke debat vraagtekens gezet bij drones, Google-brillen en DNA-chips.

In discussies over de vraag hoe dergelijke nieuwe technieken ons leven beïnvloeden, staan optimisten en pessimisten doorgaans tegenover elkaar. De eersten zien nieuwe technieken als middelen om problemen beter te beheersen en dus als een verbetering van ons leven. De laatsten wijzen erop dat nieuwe technieken niet zelden resulteren in minder vrijheid en dus een bedreiging vormen voor ons als mens. Maar de wereld is natuurlijk complexer dan deze tegenstelling veronderstelt.

Filosofen en sociale wetenschappers hebben de laatste decennia interessante pogingen gedaan om vragen over de betekenis van nieuwe technieken uit dit zwart-witschema te halen en om nieuwe denkstijlen te ontwikkelen over de relatie tussen mens en techniek."

Boekbespreking:

  • Op de vleugels van Icarus. Hoe techniek en moraal met elkaar meebewegen,Peter-Paul Verbeek, Lemniscaat, 2014 
  • Telecare Technologies and the Transformation of Health Care,Nelly Oudshoorn, Palgrave Macmillan, 2011 
  • Care at a Distance. On the Closeness of Technology, Jeanette Pols, Amsterdam University Press, 2012

De Gids, juni 2014. Abonnees van De Groene en De Gids kunnen het gehele artikel online lezen en downloaden

SocialeVraagstukken

"Zorgen voor de buren doe je vanuit vriendschap, niet omdat een professional het zegt. Sterker nog, haar bemoeienis werkt averechts. In buurthuiskamer of sportschool heeft professionele inbreng meer kans van slagen, want daar ontstaan makkelijk vriendschappen tussen buurtbewoners.

In de huidige discussie over burgerschap en gezondheid worden hoge verwachtingen geuit over ‘burgerkracht’ in buurtverbanden. De metafoor ‘burgerkracht aanboren’ suggereert dat er grote bronnen van burgerkracht verscholen zijn in de maatschappij, die liggen te wachten om met de juiste technieken en methodieken te worden ontsloten.

Om zicht te krijgen op de bronnen van burgerkracht, deden we een klein etnografisch veldonderzoek in Maastrichtse achterstandsbuurten. En dan blijkt dat de metafoor van aanboren verkeerde verwachtingen wekt."

De Maastrichtse Burgertop over zorg en gezondheid begint steeds breder te leven. Afgelopen week is de website officieel gelanceerd.

M200Maastricht University, persbericht 28 mei 2014

1 November vindt in Maastricht de M200 burgertop over gezondheid en zorg plaats: een democratisch experiment om creatieve ideeën van burgers over gezondheid en zorg te mobiliseren voor beleid.

De burgertop draagt zo bij aan het verkleinen van de kloof tussen burgers en de politiek en het vergroten van het onderlinge vertrouwen. Fase 1 van dit project gaat vandaag van start na afloop van het Sphinxdebat in Centre Ceramique, met de lancering van de M200 website en de officiële opening van de ideeënbus door wethouder Gerats.

De M200 is een initiatief van de Universiteit Maastricht en wordt ondersteund door de gemeente Maastricht en GGD Zuid-Limburg. Het nodigt burgers uit om hun kennis en ideeën op het terrein van gezondheid en zorg met elkaar te delen. Burgers hebben namelijk vaak creatieve ideeën en het is dus juist belangrijk dat deze ideeën andere burgers, maar ook de politiek en gezondheidsorganisaties, bereiken. Het proces bestaat uit drie fasen.

Social sciences and medical innovations: a fruitful and critical companionship?

Medical innovation is hot. The expectations of genomics (and many other omics), ambient care, telemedicine, regenerative medicine, imaging technologies, neurosciences etc. are very high. According to Helga Nowotny, the former president of the European Research Council, the current obsessive interest with innovation articulates a subconscious idea that only ’the new’ is able to navigate us through an uncertain global world.

Tomsk

Vandaag bij de burgertop G1000 in Amersfoort gekeken. Inspirerend, zoveel creativiteit onder burgers! Het Youtube-filmpje start bij de samenvatting van de voorstellen.

Presentatie op 8 januari van ons onderzoek '4 jaar onderzoek naar de verwijsindex' in de Verkadefabriek in Den Bosch. Geslaagde bijeenkomst.

20140108Verwijsindex-JacqHuijsmans

De laatste tien jaar is implementeren een kernthema in de jeugdzorgketen.  Kennis, interventies, richtlijnen, protocollen, ICT: het moet allemaal ‘geïmplementeerd’, uitgerold in de organisatie, zodat professionals hun werkstijl veranderen: dat wil zeggen, verbeteren. Het idee is dat veel ‘ware kennis’ (‘evidence’) of ‘effectieve interventies’ niet gebruikt worden, ‘op de plank liggen’, dat de kwaliteit van het werk daar onder lijdt, dat kinderen daarvan de dupe worden, en dat die interventies daarom een handje geholpen moeten worden. 
[Column voor JGZ Captise, 2013 11 - auteurs: Klasien Horstman en Inge Lecluijze]  
Een bevreemdende observatie. In zijn werk Zorg en De Staat heeft De Swaan laten zien hoe in de 19e eeuw een start werd gemaakt met de collectivisering van de infectieziektebestrijding, als een uitdrukking van besef van toenemende interdependenties tussen mensen1. Met het groeiende sociale verkeer tussen arm en rijk konden de rijken zich niet meer veilig wanen in hun eigen wijken van de stad: iedereen kon getroffen worden door een epidemie, en door preventie – riolering, waterleiding, hygiëne en vaccinatie – zorgde men niet alleen voor zichzelf maar ook voor anderen.

De eerste tien jaar van mijn leven, we spreken over de jaren zestig, heb ik doorgebracht in een huis, waarvan het voorste gedeelte ingericht was als automatiek. Naast de drie automaten met kroketten, gehaktballen, bamiballen en nasischijven bevond zich een klein luikje. Als de bel ging, opende mijn vader het luikje om een bestelling voor patat, braadworst of ijs op te nemen. De menulijst liet zien hoe we ons verhielden tot de rest van de wereld. Bamiballen, nasiballen, braadworst: de horizon beperkte zich tot de voormalige koloniën en onze naaste oosterburen.
[Uit:  2013, Bestemming gewijzigd, Moderniteit en stedelijke transformaties, Huub Dijstelbloem, Rob Hagendijk, Hans Harbers en Pauline Terreehorst (red.)]

Dokters moeten anders nadenken over het begrip ‘kennis’ om de pathologische idealisering van ‘kennen’ ten opzichte van ‘handelen’ te doorbreken, en de relatie tussen wetenschap en praktijk gezonder te maken. Dat was de slotzin van het betoog van Klasien Horstman tijdens de tweede NTvG Dag in de Rode Hoed in Amsterdam. Haar NTvG Lezing met de titel ‘Wetenschap en praktijk: de pathologie van een relatie’ (pdf ) ging over utopische kennisidealen, de verwetenschappelijking van de geneeskunde en de ideologisering van evidencebased geneeskunde. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde zocht haar een paar dagen na de lezing op in Maastricht.

Ned Tijdschr Geneeskd. 2011;155:C1148   //  Lucas Mevius en Karen van Weelden
Gepubliceerd op: 28-11-2011 (in print verschenen in week 48 2011)

Terwijl de 20e eeuwse gezondheidszorg primair gericht was op genezing, zal in de 21e eeuw preventie veel belangrijker worden. Diverse auteurs hebben gewezen op de ontwikkeling van een cultuur van maakbaarheid en ‘pech moet weg’ die zich voltrekt in veel domeinen van de samenleving. Hoewel een illusie, is er een groot verlangen naar een risicoloze en absoluut veilige samenleving (1).

gepubliceerd ZN Dossiers 3 (juli 2011), Zorgverzekeraars Nelderland

Bewegen is in de mode. Dertig minuten bewegen per dag voor iedereen, beweegkriebels voor kinderen, de beweegkuur voor risicopatiënten, een beweegmaatje voor eenzame zielen, bewegen loont voor de verzekeraars, de beweegmeter voor het zelfmanagement, lunch-bewegen voor de werkplek, en gezellig bewegen voor de niet zo gemotiveerden. Het is als Haarlemmerolie: meer bewegen is goed voor de preventie van vrijwel alles, van diabetes tot hart- en vaatziekten, en van osteoporose tot depressie. 

Gepubliceerd in Huisarts en Wetenschap (2011), 54(2), 103-105
http://www.henw.org/archief/volledig/id4478-kanttekeningen-bij-de-moraal-van-meer-bewegen.html

De Volkskrant, 10/07/2010  |  De publieke gezondheidszorg is het domein van de professionals geworden. Zij pretenderen te weten wat goed en slecht is voor de mens....
 
De publieke gezondheidszorg luidt de noodklok. Hoewel ze op veel historische successen kan bogen – bestrijding van epidemieën, bescherming tegen gevaarlijke stoffen en hygiëne – en een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de toename van de levensverwachting, verkeert ze nu in crisis. De ambities van de publieke gezondheidzorg zijn verschoven van ziektepreventie naar gezondheidsbevordering. Maar hoewel burgers gezondheid erg belangrijk vinden, nemen ze de gezondheidsadviezen van de experts over een gezonde leefstijl maar matig ter harte.
[NRC Steven de Jong] De helft van de ziekten in Nederland is vermijdbaar. En daarom moeten de mensen die weigeren te stoppen met roken, drinken en op de bank hangen maar eens flink aangepakt worden.

Dat is de strekking van de oproep die de Nederlandse Public Health Federatie (NPHF) doet aan de politiek.

onderklassedom
nrc
 13-04-2010  Steeds maar weer diezelfde boodschap aan diezelfde hardhorenden: eet beter en beweeg meer. Maar waarom zijn die mensen zo doof, vragen Klasien Horstman en Rob Houtepen zich af.
 
Voorzitter Klazinga van de Nederlandse Public Health Federatie waarschuwt dat we afzakken „naar de Europese middenmoot” als het gaat om onze gezondheid. Onlangs trokken ook de Inspectie en het RIVM aan de bel om duidelijk te maken dat het huidige beleid veel te vrijblijvend is en dat het hoog tijd is om „harde maatregelen te nemen”.
 
Kennelijk is Nederland verwikkeld in een race met andere landen om de score op gezondheidsindicatoren te maximaliseren. Hoewel gemeentes en verzekeraars worden opgeroepen hun verantwoordelijkheid te nemen, wordt tegelijkertijd de leefstijl van individuen als aangrijpingspunt voor verandering voorgesteld en is dwang geen vies woord meer.
”Genetica is vooral een heel onzekere onderneming. In veel opzichten. We weten niet zo goed wat het ons brengt. We moeten nog uitvinden wat het betekent voor individuele mensen, om genetische testen te doen voor allerlei ziektes of risico’s, om te leven met dat soort uitslagen.

Ik denk dat mensen heel veel die onzekerheid wel aankunnen, ik ben daar helemaal niet pessimistisch over. Ik vind ook niet dat we ons heel bezorgd moeten maken over dat mensen vreselijk veel problemen zouden krijgen door al deze onzekerheid. Maar we moeten ook niet doen dat de genetische revolutie, de genetische technologie, onze gezondheidsproblemen op lossen, want dat is zeker niet het geval.” 

[Trouw, 04 09 2007] Een ongezonde leefstijl is vaak geen eigen keuze. Reken mensen er niet zo snel op af.

We weten steeds meer over genetica, en over genetische aanleg voor bepaalden ziekten. Terecht is er onlangs weer gewaarschuwd voor de schaduwzijde van die toenemende kennis. Een burgerpanel, onder leiding van Felix Rottenberg, wees in een rapport op het gevaar van maatschappelijke uitsluiting van mensen met een verhoogde kans op een erfelijke ziekte. Mensen met de ziekte van Huntingon, bijvoorbeeld, kunnen zich laten testen, maar daardoor ook in moeilijkheden komen bij het sluiten van een levensverzekering.

Met de auteurs van Worstelen met gezond leven hebben we vooral gesproken over de vraag: hoe moet het dan wel in de gezondheidsbevordering? Want als je op indringende wijze laat zien hoe het niet moet, hoe de bestaande praktijk vanuit het heersende paradigma niet werkt, dan krijg je al snel het verzoek en misschien ook het verwijt dat je met een alternatief moet komen. Dat alternatief hebben Klasien Horstman en Rob Houtepen ook, maar voordat we het daarover hebben, willen we weten hoe hun boek is ontvangen. 

[In: Een nuchtere kijk op gezond gedrag.Vier thema’s voor gezondheidsbevordering, Sjoerd Kooiker (SCP) & Koos van der Velden (RU Nijmegen), Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, maart 2007]

In 'Debat ter discussie, wie mag er meepraten over medische technologie' wordt - toegespitst op biomedische technologie - een kijkje gegeven gegeven in de keuken van van technologieontwikkeling, besluitvorming daarover en de rol daarin van zowel professionals als eindgebruikers.  Hieronder mijn reactie op het openingsartikel van Margo Trappenburg 'Een derde weg in de medische ethiek'. 
 
[in 2005 gepubliceerd in M. Trappenburg et al. Debat ter discussie. Wie mag meepraten over medische technologie? Den Haag: Rathenau Instituut. Werkdocument 96]
"Margo Trappenburg maakt zich zorgen over de manier waarop in Nederland wordt omgegaan met medisch-ethische kwesties.

Wat betekenen de stormachtige ontwikkelingen op biotechnologisch gebied voor vrouwen? Die vraag onderzochten de hoogleraren Marli Huijer en Klasien Horstman voor hun net verschenen boek Factor XX.Vrouwen, eicellen en genen. 'Vrouwen moeten ervoor waken hun lichaam vanwege economische belangen op te offeren. 'Prenatale test voor alle zwangeren', koppen meerdere kranten op de dag van het interview. Een belofte die pas waarheid zal worden als het ministerie van Volksgezondheid dit advies van de Gezondheidsraad opvolgt.

[Opzij, 2004 07 01, Anke Manschot]