Mark van der Linde en Rowan Smeets, Universiteit Maastricht

Wat heeft een snackbar met gezondheid te maken? Volgens emeritus hoogleraar Filosofie van de Publieke Gezondheid Klasien Horstman heel veel. Niet vanwege de calorieën, maar vanwege de ontmoetingen. “In veel buurten is de frituur een van de laatste plekken waar mensen elkaar nog tegenkomen.” Die gedachte vormde een belangrijke inspiratiebron voor Frietpraat, onderdeel van het project Ik Snap Je Zorg.

Horstman hield onlangs haar afscheidsrede aan de Universiteit Maastricht onder de titel Riool, snackbar en zorgboerderij: de politiek van een gezonde samenleving. Daarin pleit ze voor een bredere blik op gezondheid. “We zijn gezondheid te veel gaan zien als een kwestie van individueel gedrag”, zegt ze. “Alsof mensen alleen maar gezonder hoeven eten of meer moeten bewegen. Maar gezondheid gaat ook over de omgeving waarin je leeft. Over bestaanszekerheid, over publieke ruimte en over sociale contacten.”

Juist dat sociale contact is volgens Horstman cruciaal. “Mensen hebben plekken nodig waar ze elkaar informeel ontmoeten. Waar je een praatje maakt, waar je bekende vreemden wordt.” In haar onderzoek ontdekte ze dat de frituur in veel wijken zo’n functie vervult. “Snackbars heten niet voor niets vaak ‘Het Trefpunt’. Mensen wachten op hun bestelling, maken een grapje, praten over wat er in de buurt gebeurt. Dat lijkt klein, maar het is belangrijk voor hoe samenlevingen functioneren.”

Toen Horstman hoorde over Frietpraat, was ze meteen enthousiast. “Ik dacht: had ik het zelf maar bedacht.” Het concept – gesprekken over gezondheid en zorg voeren op een toegankelijke plek als de frituur – sluit volgens haar perfect aan bij haar ideeën over publieke gezondheid. “Mensen hebben vaak geen zin in betutteling. Zodra professionals alleen maar komen vertellen wat goed voor je is, haken mensen af.”

Volgens Horstman gaat wetenschap dan ook niet alleen om het overbrengen van informatie. “Wetenschappers en professionals moeten veel beter uitleggen wat ze doen, maar ook eerlijk zijn over wat ze niet weten. Het moet geen zenden zijn. Je ontwikkelt samen een fascinatie of een gesprek.”

Daarbij stoort ze zich aan de manier waarop in beleid vaak over burgers wordt gesproken. “Woorden als ‘leefstijlinterventie’ of ‘doelgroep’ kunnen heel neerbuigend werken. Er zit vaak een idee achter dat mensen vooral opgevoed moeten worden.” Volgens haar is het belangrijker om te kijken naar de omstandigheden waarin mensen leven. “Waarom verdwijnen ontmoetingsplekken uit buurten? Waarom wordt de publieke ruimte zo ingericht dat mensen elkaar nauwelijks nog spreken?”

Voor initiatieven als Frietpraat heeft ze dan ook een duidelijke boodschap: blijf dichtbij het dagelijks leven van mensen. “Gezondheid maak je niet alleen in spreekkamers of beleidsnota’s. Dat gebeurt juist ook op plekken waar mensen elkaar spontaan ontmoeten. In de buurt, op straat of in de frituur.”

Bron: https://www.linkedin.com/pulse/de-frituur-een-knooppunt-van-contact-emeritus-hoogleraar-p8hye